Przedszkole im. Przyjaciół Bajek

Porady logopedy

Przebieg prawidłowego rozwoju mowy dziecka

0-1  rok życia

Dziecko głuży, czyli wydaje nieświadomie dźwięki podobne do samogłosek i spółgłosek. Głużenie występuje u wszystkich dzieci, nawet u głuchych i niedosłyszących. Następny etap w rozwoju mowy to gaworzenie. Jest to w przeciwieństwie do głużenia czynność zamierzona, polegająca na naśladowaniu dźwięków zasłyszanych z otoczenia np. naśladowanie mowy mamy. Pod koniec 1 roku życia dziecko spełnia proste polecenia (rozumie mowę), pojawiają się pierwsze wyrazy takie jak: „mama”, „tata”, „baba” itp.

1-2 rok życia

Dziecko wymawia wszystkie samogłoski oprócz „ą” „ę”. Wymawia wiele spółgłosek oprócz s, z, c, dz, (mówi „sianki, siociek”), czasami nie wymawia „k”, „g” zamieniając je na „t”, „d" („totet” zamiast „kotek”). Trudniejsze spółgłoski zastępuje łatwiejszymi, upraszcza wyrazy opuszczając głoski, często wymawia tylko sylaby początkowe lub końcowe. W miarę rozwoju takich „potknięć” jest coraz mniej. Nie należy dziecka stale poprawiać, ale podawać prawidłowy wzorzec wyrazu. Dziecko w tym okresie, rozszerza zakres rozumianych słów, wymawia ich coraz więcej, doskonali wymowę, opanowuje gramatykę.

2-3 rok życia

Pojawiają się spółgłoski  /k, g/, a pod koniec tego okresu /s, z, c, dz/. Nadal dzieci zastępują trudniejsze głoski łatwiejszymi lub nie wymawiają poszczególnych głosek w mowie spontanicznej, pomimo że potrafią wypowiedzieć je samodzielnie. W tym okresie  nabierają świadomości wymawianiowej tzn. wiedzą jak dany wyraz powinien być wypowiedziany, chociaż same wypowiadają go błędnie. Pod koniec tego okresu mowę dziecka charakteryzuje zmiękczanie głosek /s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż/, np. „kosiula, pasiek), zamiana głoski „l” na „j”, a głoski „r” na „l” lub „j”(„jowej, lowel”), upraszczanie grup spółgłoskowych, brak wyraźnych końcówek. Dziecko trzyletnie nie musi posługiwać się zdaniami pod warunkiem, że doskonale rozumie mowę.

3–4 rok życia

Dziecko zaczyna posługiwać się dłuższymi wypowiedziami, układa zdania, może opowiedzieć zasłyszaną bajkę, chętnie włącza się do rozmowy z dorosłymi.  Często przestawia głoski, a nawet sylaby np. „kolomotywa” zamiast „lokomotywa”. Występują tzw. Upodobnienia, np. „dobać” zamiast „zobacz”, „pam” zamiast „pan”. Ponadto dzieci często tworzą nowe wyrazy np. „zatelefonić”, „pomasłować” (smarować chleb masłem).

Utrwalają się głoski, z, c, dz. Pod koniec 4 roku życia pojawia się głoska „r”, aczkolwiek często jest jeszcze zmieniana na „l” (to nie powinno jeszcze rodzica niepokoić).Czasami pojawiaj się głoski /sz, ż, cz, dż/. Niewiele dzieci w tym okresie osiąga poprawna wymowę. Jest ona przeważnie zrozumiała dla otoczenia, jednak nadal zachowuje cechy mowy dziecinnej. Mogą występować agramatyzmy np. „Mam dwa siostry”.

4–5 rok życia

Pojawiają się głoski /sz, ż, cz, dż/., dziecko potrafi je powtórzyć, jednak w swobodnej mowie często zamienia na /s,z,c,dz/. Pięcio–, sześciolatki poprawnie artykułują głoskę „r”. Może wystąpić tzw. nadpoprawność , hiperpoprawność czyli wymawianie nowo wyuczonych głosek w każdym miejscu, nawet tam gdzie one nie występują np. „karoryfer, karafior, samochód”.  Zdarzają się jeszcze w tym okresie uproszczenia trudniejszych do wymówienia wyrazów. Dziecko sześcioletnie powinno wymawiać prawidłowo wszystkie głoski i mieć opanowaną technikę mówienia. Jest do tego w pełni przygotowane, jeśli jego rozwój fizyczny, psychiczny i emocjonalny przebiega w normie.

E. M. Minczakiewicz  „Mowa – Rozwój –Zaburzenia – Terapia”, WSP, Kraków 1997.

Monika Sodo - logopeda

Kiedy do logopedy?

Z dzieckiem należy udać się do logopedy gdy:

• dziecko mało i niechętnie wypowiada się,
• mowa jest realizowana z poszumem nosowym (dziecko mówi tak jak gdyby przez cały czas miało katar),
• w wieku około 3 lat:
  • nie mówi,
  • nie wypowiada samogłosek lub spółgłosek charakterystycznych dla mowy trzylatka.
  • w trakcie mówienia język wystaje poza zęby,
  • w wieku 4 lat:
  • nie pojawiają się głoski (s, z, c, dz) lub dziecko wymawia je zmiękczając (ś, c, dź, ź) np. śanki - sanki,
  • mowa jest niezrozumiała dla otoczenia,
  • występują trudności z wypowiadaniem nawet niezbyt złożonych wyrazów, trudności z zapamiętywaniem i przypominaniem nazw (szczególnie sekwencji, pór posiłków, pór roku, miesięcy), trudności z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek,
  • w wieku 5 lat:
  • nie potrafi wymawiać głosek szumiących (sz, rz, cz, dż) i mowa nadal jest niezrozumiała dla otoczenia; przekręca trudne wyrazy, pojawiają się błędy w budowanych wypowiedziach i błędy gramatyczne,
  • myli nazwy podobne do siebie (zbliżone fonetycznie np.: tom - dom),
  • ma trudności z podziałem wyrazów na sylaby,
  • w wieku 6 lat:
  • dziecko nie potrafi wypowiadać poprawnie wszystkich głosek,
  • nie umie podzielić wyrazów na sylaby i głoski,
  • czyta bardzo wolno, głównie głoskuje i nie potrafi złożyć wyrazu w całość, przekręca wyrazy, nie rozumie przeczytanych zdań,
  • przy pierwszych próbach pisania powinny niepokoić, litery i cyfry pisane w złą stronę, zapisywane wyrazy od lewej do prawej strony,
  • w wieku 7-9 lat:
  • dziecko nadal ma wadę wymowy,
  • przekręca trudniejsze wyrazy (przestawia sylaby, głoski lub upodabnia do siebie głoski w wyrazach np. puszysty - pusysty,
  • ma trudności z nazywaniem, zapamiętywaniem liter alfabetu, cyfr,
  • używa sformułowań niepoprawnych pod względem gramatycznym,
  • bardzo wolno czyta (sylabizując lub głoskując), lub gdy czyta bardzo szybko, ale popełnia przy tym bardzo dużo błędów (dziecko zgaduje tekst),
  • ma kłopoty podczas pisania z zapamiętywaniem kształtu rzadziej występujących liter (G, H, F, Ł),
  • myli litery podobne pod względem kształtu, (t - ł - l, m - n), litery identyczne tylko położone inaczej w przestrzeni (p - b, d - g),
  • popełnia bardzo dużo błędów podczas przepisywania tekstów,
  • wykazuje trudności podczas pisania dyktand,
  • nie potrafi zapisywać zmiękczeń,
  • opuszcza, dodaje, przestawia, podwaja litery, dodaje sylaby.

                                                                                     Monika Sodo - logopeda