Jak nauczyć dziecko dyscypliny? 6 odpowiedzi na pytania rodziców

Każdy rodzic chce wychować mądrą, świadomą swoich praw i obowiązków istotę, która dobrze odnajdzie się we współczesnym społeczeństwie. To naturalne! Natomiast bez poświęcenia dziecku uwagi oraz mądrej nauki dyscypliny, trudno będzie osiągnąć sukces. 

Jeżeli zastanawiasz się, czym jest samodyscyplina i jak budować ją u swojego dziecka – jesteś w dobrym miejscu. W tym wpisie dowiesz się wszystkiego o samodyscyplinie – czym jest, skąd się bierze, i jak jej nauczyć.  Zrozum, że samodyscyplina to kluczowy element sukcesu w życiu. Uczenie jej już od najmłodszych lat pomaga dzieciom rozwijać umiejętności, które zaprocentują w przyszłości.

Psycholog dziecięca Gülizar Şehitoğlu, której wypowiedzi pojawiają się w tym artykule, podaje ciekawy przykład, obrazujący czym może być samodyscyplina u dzieci, nastolatków i dorosłych… Bo co my dorośli zrobimy, jeżeli po 3 dniach w kuchni urosła nam wysoka na metr góra brudnych naczyń w zlewie? Oczywiście, że w końcu je umyjemy! No bo przecież “tak nie można żyć!”. 

Tak właśnie wygląda odpowiedzialne życie. Składa się z przyjemności, ale także obowiązków takich jak odrabianie lekcji i zmywanie naczyń. Umiejętność zaakceptowania jednego i drugiego oraz zdolność racjonalizacji to właśnie samodyscyplina. 

Samodyscyplina - co to?

Samodyscyplina lub pozytywna dyscyplina u dzieci to zdolność do samokontroli i samoregulacji w obliczu różnych sytuacji dnia codziennego. Czasem samodyscyplina oznacza silną wolę, czyli zdolność do panowania nad swoimi emocjami i zachowaniami. 

Umiejętność ta jest szczególnie ważna przy wyrabianiu nowych nawyków i dążeniu do osiągnięcia krótko i długoterminowych celów, wyznaczonych najczęściej przez nas samych, przy jednoczesnym ignorowaniu zachcianek i pokus, które mogą dać niepożądane efekty. 

Samodyscyplina oznacza też umiejętność podejmowania właściwych decyzji w określonych sytuacjach oraz zdolność do rozgraniczenia i priorytetyzacji przyjemności oraz obowiązków. 

Samodyscyplina uczona od najmłodszych lat buduje naszą siłę, wytrwałość i charakter. “Zmuszanie” się do robienia rzeczy, na które nie zawsze mamy ochotę lub powstrzymywanie się od wykonania tych, które chcemy zrobić w danym momencie, nie jest prostym zadaniem. Samodyscyplina pomaga jednak w budowaniu pozytywnych nawyków. Im wyższy jej poziom, tym prościej jest to zrobić.

W jakim wieku warto zacząć uczyć dziecko samodyscypliny?

Samodyscypliny warto uczyć od jak najmłodszego wieku, ponieważ opanowanie jej zasad to długotrwały proces, z którym mierzą się nawet dorośli. Należy jednak dobrać odpowiednie metody dostosowane do wieku dziecka. 

Już nawet 3 latki mogą uczyć się dyscypliny. Po skończonej zabawie zachęć pociechę do posprzątania swoich zabawek. Wyjaśnij dziecku spokojnym tonem, jakie zasady panują w domu i dlaczego wszyscy starają się utrzymywać porządek. Nie wyręczaj dziecka z obowiązku, ale przypominaj i nagradzaj za dobre zachowanie.

Pozytywna dyscyplina a pozostałe style wychowania.

Amerykańska psycholożka, Diana Baumrind, w połowie ubiegłego wieku wyróżniła style wychowawcze, które pozostają aktualne do dziś. Początkowo były to trzy style: autorytatywny, autorytarny i pobłażliwy (liberalny). Później tę klasyfikację rozszerzono, dodając czwarty styl – obojętny. 

Nauka pozytywnej dyscypliny łączy się ze stylem autorytatywnym, nastawionym na  sprawowanie kontroli nad dzieckiem w racjonalny i demokratyczny sposób. Podstawą pozytywnej dyscypliny, podobnie jak autorytatywnego stylu wychowania jest uznanie i szacunek do dziecka, ale także nastawienie na przestrzeganie zasad, tłumaczenie, dlaczego zasady mają sens i czemu służą oraz pilnowaniu ich przestrzegania. 

Jak nauczyć dziecko dyscypliny?

Warto pamiętać, że nasze działania związane z dyscyplinowaniem dzieci,  przygotowują młode umysły do dorosłego życia, w którym zasady i przepisy, to codzienność. Dzięki nauce dyscypliny od najmłodszych lat przystosowujesz dziecko do radzenia sobie we współczesnym świecie norm, nakazów i wdrożysz je do godnego życia w dynamicznym społeczeństwie. 

Zobacz jakie metody wspierają rozwój samodyscypliny*:

• Świadomość konsekwencji podjęcia danego działania lub jego zaniechania– warto uświadomić dziecku, co się stanie, jeśli coś zrobimy lub czegoś nie zrobimy np. jeśli będzie rzucało zabawkami to się zniszczą i będzie je trzeba wyrzucić. Jest to realna konsekwencja.
• Wyznaczanie sobie celów – wiele celów wymaga systematycznej pracy, by je osiągnąć, potrzebna jest samodyscyplina np. wyznaczamy z dzieckiem cel, np. by codziennie na koniec dnia wszystkie zabawki były posprzątane. Musimy w związku z tym codziennie w określonym czasie przypomnieć dziecku o sprzątnięciu zabawek i konsekwentnie tego przestrzegać.
• Stosowanie nagrody za dotychczasowe postępy– takie małe przyjemności będą stanowić dodatkową motywację do wykonywania lub nie wykonywania danych czynności. Ważne jest, by były to nagrody inne, niż to, co robimy lub przeciw czemu „walczymy” np. za codzienne sprzątanie zabawek przez cały tydzień możemy wybrać się do kina, a nie zjeść fast food.
• Realizowanie celów małymi krokami – porwanie się na duży cel, w momencie, gdy dziecko nie ma odpowiednich umiejętności może skutkować porażką. Lepiej podzielić duży cel na mniejsze, np. dzisiaj sprzątnij chociaż dwie zabawki, z każdym dniem należy zwiększać ilość sprzątanych zabawek.

Pozytywna dyscyplina - przykłady, jak wyjaśnić dziecku czym są dobre nawyki i obowiązki

Jak nauczyć dziecko dyscypliny? Najlepiej będąc jako rodzic dobrym przykładem i samodzielnie realizować dobre nawyki oraz wywiązywać się ze swoich obowiązków. 

Żaden dorosły i żadne dziecko tak naprawdę nie lubi obowiązków. Rodzice często oczekują, że ich dzieci będą chętnie odrabiać lekcje, chodzić do szkoły i brać na siebie odpowiedzialność bez okazywania negatywnych emocji. Tymczasem, zdaniem psycholog dziecięcej Gülizar Şehitoğlu to jest zupełnie nierealne. Wszyscy jesteśmy ludźmi, mamy tendencję do prokrastynacji, przedkładania rozrywek nad obowiązki oraz nawet do brania odpowiedzialności za złe uczucia. 

Takie jest życie, dlatego musimy dać dzieciom przestrzeń do okazania swoich negatywnych emocji. Jeżeli dziecko zaczyna płakać i się buntować, należy poczekać i konsekwentnie trzymać się planu, nie ustępować. Można powiedzieć dziecku: „wiem, że nie lubisz tego robić, ale należy po sobie posprzątać” i cierpliwie czekać. Z czasem dziecko samo zrozumie, że nie ma sensu płakać i się buntować. 

Pomocą dla rodziców w nauce dyscypliny u dzieci może być książka Jane Nelsen i Lynn Lott: “Pozytywna Dyscyplina dla przedszkolaków”. Pokazuje rodzicom, jak lepiej komunikować się z dzieckiem i budować relacje oparte na szacunku.

Pozytywna dyscyplina w praktyce - najlepsze sposoby na pozytywną dyscyplinę dla przedszkolaków.

Istnieje wiele metod, wspomagających rozwój samodyscypliny u dzieci w różnym wieku. Sprawdź kilka wybranych przez nas praktycznych wskazówek, jak dyscyplinować dzieci. 

Pozytywna dyscyplina dla przedszkolaków:

• Zawsze wyjaśniaj zasady – dziecko należy nauczyć wszystkich zasad poprawnego zaufania, podobnie jak korzystania ze sztućców, czy z toalety. Dziecko nie wie, co to znaczy „być grzecznym” lub „odpowiednio się zachowywać”. Nie rozumie, dlaczego papierki po cukierkach należy posprzątać lub dlaczego nie może krzyczeć na rodziców. Każdą zasadę, którą próbujemy wpoić dziecku, trzeba starannie wyjaśnić. Najlepiej wcześniej, zanim dojdzie do określonego zachowania. Wraz z postawioną granicą, staraj się tłumaczyć dziecku, z czego ona wynika. Lepiej zrozumie wtedy cel i potrzebę określonego zachowania i nie skojarzy jej tylko z potrzebą władzy dorosłego.
• Unikaj słowa “nie” –jeśli nie podoba Ci się określone zachowanie dziecka, zamiast rozpoczynać zakaz od słowa „nie”, znacznie lepiej sprawdzi się zmiana komunikatu na bardziej pozytywny. Zamiast mówić „nie rzucaj tego papierka na podłogę”, powiedz „wyrzuć ten papierek do śmieci”. Jeszcze lepiej, uzasadnij swoje zdanie “…ponieważ będzie nam przyjemniej w domu, jeżeli nie będzie w nim bałaganu”. 
• Stosuj zakazy w przemyślany sposób – kiedy mówisz, że dziecku czegoś „nie wolno”, warto by odnosiło się to do wyjątkowych sytuacji. Wyraźny, stanowczy zakaz, który nie jest przez Ciebie powtarzany zbyt często, zwróci uwagę dziecka i podkreśli wagę tego, co powiedziałeś. Pamiętaj, że tego typu zakazy powinny obowiązywać w każdej sytuacji. Kiedy mówisz dziecku „nie wolno wspinać się na stół”, a chwilę później jednak je tam sadzasz, nie oczekuj przestrzegania Twoich zakazów w przyszłości. 
• Nie chroń dziecka przed naturalnymi konsekwencjami –nic tak nie uczy samodyscypliny, jak własne błędy. Zawsze warto jednak ostrzegać przed tym, co może się stać. Wystarczy, że powiesz „Jeśli skacząc do kałuży, przemoczysz sobie buty, wrócimy do domu”. Po takim ostrzeżeniu najważniejsze, by być konsekwentnym i faktycznie podjąć określone działanie. Pamiętając przykre wydarzenie, dziecko na następnym spacerze powinno inaczej podejść do tej samej sytuacji, wiedząc, do jakich konsekwencji doprowadziła ostatnio.
• Zawsze nagradzaj za dobre zachowanie – w większości przypadków, wystarczającą nagrodą za prawidłowe zachowanie jest Twoja uwaga. Nie powinieneś kupować zabawek za każdym razem, kiedy dziecko będzie grzeczne. Kiedy spodobało Ci się zachowanie dziecka, możesz powiedzieć: „O, widzę, że bardzo ładnie sprzątasz zabawki z podłogi”. Twoja uwaga to nagroda sama w sobie, dlatego nie powinieneś jej okazywać w sytuacjach, kiedy zachowanie dziecka jest negatywne.

Dagmara Lisowska – Staś

Bibliografia

Jane Nelsen ,,Pozytywna dyscyplina” Rebis Poznań 2000